Meedoen in de samenleving is voor de meeste mensen vanzelfsprekend. Voor veel mensen met een beperking is dat nog steeds niet zo.
Daarom werd in 2013 in het Sociaal Akkoord afgesproken extra werkplekken te creëren voor mensen met een arbeidsbeperking. En daarom sprak Nederland tien jaar geleden met het VN-verdrag Handicap een duidelijke ambitie uit: mensen met een beperking moeten volwaardig kunnen meedoen in de samenleving. Niet als een gunst, maar als een recht.
Tien jaar na het VN-verdrag Handicap en dertien jaar na de banenafspraak zien we vooruitgang, maar zijn we er nog niet. Het afgesproken aantal banen voor mensen met een arbeidsbeperking wordt nog niet gehaald. Tegelijkertijd laten de ruim 92.000 gerealiseerde banen zien wat er mogelijk is wanneer mensen de kans krijgen om hun talenten in te zetten.
Natuurlijk zijn doelstellingen belangrijk. Ze laten zien of we erin slagen onze ambities waar te maken. Maar achter ieder getal gaat een mens schuil. Iemand die de kans krijgt om talenten te ontwikkelen, onderdeel te zijn van een team en een bijdrage te leveren aan de samenleving.
In de berichtgeving gaat het vaak over quota, regelingen en aantallen. Voor mij gaat het over eigenwaarde, trots en ertoe doen.
Over deel uitmaken van een team.
Over de mogelijkheid om een bijdrage te leveren die past bij je talenten en mogelijkheden.
Niet iedereen participeert op dezelfde manier. Maar iedereen verdient de kans om mee te doen op een manier die past bij zijn of haar mogelijkheden, talenten en ambities. En als die bijdrage geleverd wordt, hoort daar ook erkenning en waardering bij.
Werk gaat over veel meer dan alleen inkomen
Werk geeft ritme. Werk geeft contacten. Werk geeft trots. Werk geeft eigenwaarde.
Voor mensen met een beperking geldt dat net zo goed. Juist omdat werk niet alleen gaat over wat je verdient, maar ook over erbij horen, jezelf ontwikkelen en van betekenis zijn voor anderen.
Ook voor mij persoonlijk gaat werk over veel meer dan inkomen. Natuurlijk verdien ik er mijn brood mee, maar dat is niet de belangrijkste reden waarom ik werk. Werk geeft mij plezier, ontwikkeling en zingeving. Jaren geleden merkte ik in gesprekken met anderen dat niet iedereen dezelfde betekenis aan werk geeft. Dat zette mij aan het denken. Niet zozeer over werk zelf, maar over wat werk kan betekenen in een mensenleven. En ook over waarom werk voor mij persoonlijk zoveel betekenis heeft.
Voor mij gaat het over de mogelijkheid om zelfstandig keuzes te maken, talenten te ontwikkelen en een bijdrage te leveren aan iets dat groter is dan jezelf. Het geeft een gevoel van autonomie en de voldoening dat je van betekenis kunt zijn voor anderen.
Misschien verklaart dat ook waarom ik zo geloof in participatie. Niet omdat iedereen hetzelfde moet doen of dezelfde ambities heeft, maar omdat vrijwel ieder mens behoefte heeft aan eigen regie, verbinding en het gevoel ertoe te doen.
Want meedoen is een menselijke behoefte. Het gevoel dat je ertoe doet. Dat jouw bijdrage wordt gezien.
Ik geloof dat vrijwel iedereen de behoefte heeft om naar vermogen een bijdrage te leveren. Niet omdat het moet, maar omdat bijdragen aan iets of iemand een belangrijk onderdeel is van een betekenisvol leven.
Niet iedereen hoeft hetzelfde mee te doen
Sommige mensen kunnen volledig zelfstandig werken. Sommigen kunnen dat met ondersteuning. Sommigen werken een paar uur per week. En anderen leveren waarde op een manier die niet in een traditionele baan past.
Dat maakt die bijdrage niet minder belangrijk.
Laten we daarbij niet de fout maken om participatie uitsluitend gelijk te stellen aan een volledige baan. Waar talenten en mogelijkheden dat toelaten, moeten mensen alle kansen krijgen om regulier en betaald werk te doen. Maar er zijn ook mensen die op andere manieren bijdragen. Met vrijwilligerswerk, dagbesteding, een paar uur werk per week of een ondersteunende rol binnen een organisatie.
Ook dat is meedoen. Ook dat verdient waardering.
In onze organisatie zie ik dagelijks hoe belangrijk het is dat mensen de mogelijkheid krijgen om actief mee te doen. Via werk, leertrajecten of dagbesteding zie ik mensen groeien in zelfvertrouwen, nieuwe talenten ontdekken en stappen zetten richting meer zelfstandigheid. En ik zie wat dat voor iemand persoonlijk kan betekenen. Het gaat niet altijd vanzelf. Ontwikkeling verloopt met vallen en opstaan. Maar juist daarom zijn de successen zo betekenisvol. Wanneer iemand ontdekt wat hij kan, talenten kan inzetten en een bijdrage kan leveren, groeit niet alleen de participatie, maar ook het zelfvertrouwen en de eigenwaarde.
Durven kijken naar talenten
Iedere dag zie ik mensen die verwachtingen overtreffen wanneer zij de kans krijgen.
Mensen die verantwoordelijkheid nemen. Mensen die met hun aanwezigheid en inzet het verschil maken. Mensen die met hun eigen kwaliteiten een team sterker maken. Juist wanneer er ruimte is om te kijken naar wat iemand kan, ontstaat er waarde voor de persoon zelf én voor de omgeving.
Tien jaar na het VN-verdrag Handicap en dertien jaar na het Sociaal Akkoord mogen we constateren dat we er nog niet zijn.
De uitdaging voor de komende tien jaar is niet alleen om meer banen te realiseren, maar vooral om meer kansen te creëren. De echte uitdaging is om een samenleving te bouwen waarin we mensen beoordelen op hun mogelijkheden in plaats van hun beperkingen.
Want meedoen begint niet bij systemen, regelingen of quota.
Het begint bij de overtuiging dat ieder mens ertoe doet en iets bij te dragen heeft.
Misschien is dat wel mijn diepste overtuiging: ieder mens wil van betekenis zijn. Niet omdat we moeten presteren, maar omdat we allemaal de behoefte hebben om erbij te horen, iets bij te dragen en zoveel mogelijk regie te hebben over ons eigen leven.
Een inclusieve samenleving ontstaat niet doordat iedereen hetzelfde kan. Zij ontstaat wanneer we voor iedereen ruimte maken om bij te dragen, op een manier die past bij zijn of haar talenten, mogelijkheden en ambities.
Manon Teng, bestuurder Raamwerk
